Istočnjačke religije u rimskom paganstvu

U drugom veku posle Hrista porastao je uticaj istočnih kultova – egipatskih, semitskih, iranskih – na latinske provincije Rimskog carstva. Misterije Iside, Serapisa, Kibele i Atisa, sirijskih Baala, Sabazija i Mitre, potisnule su bogove grčko-rimskog panteona, potapajući obrede i pojmove strogog „civilnog“ rimskog religijskog sistema u emotivnu i scenski raskošnu bujicu svečanih i inicijacijskih ceremonija fantastičnih mitoloških sadržaja. Koji su razlozi doveli do ovog duhovnog preokreta, kakve su okolnosti omogućile takvu promenu, čiji je ishod bio trijumf hrišćanstva? Ovo pitanje, od suštinskog značaja za istoriju religija i za precizno određivanje porekla zapadne civilizacije, nalazi se u središtu ovog danas već klasičnog dela Franca Kimona.

Kimon ilustruje značajan uticaj Istoka na Rim u različitim oblastima, ali posebno u sferi vere, sa širenjem kultova koji potiču iz Male Azije, Sirije, Egipta i Persije. Oni su, prema njegovom mišljenju, nosili novu duhovnost, koja je transformisala staru rimsku javnu religiju u neku vrstu henoteizma, otvarajući prolaz hrišćanstvu putevima koji se prepliću s magijom: mističnim tokovima platonizma, zagonetkama o sudbini i usamljenom figurom „nepoznatog“ Boga Jevreja i hrišćana.